Literatuur, filosofie, kritiek

Recent

De meeste boekenweekgeschenken van de voorbije jaren heb ik liggen, maar de meeste daarvan heb ik niet gelezen. Het zijn boekjes waarvan ik denk: ja, die lees ik wel een keer tussendoor. Maar er is altijd wel een ander boek om tussendoor te lezen, of er is simpelweg geen tussen. Dit jaar las ik het geschenk uit op de dag dat ik het kreeg. Ik had ook reden er wat van te verwachten: van Ilja Leonard Pfeijffer las ik eerder La Superba en Grand Hotel Europa, waarvan ik behoorlijk onder de indruk was, vooral van laatstgenoemde werk.
2022-04-14
4 min read
Terwijl ik Lenin in de trein las, brak er oorlog uit: Rusland viel Oekraïne binnen. Ik had tegenover vrienden de oorlogsdreiging afgezwakt, beweert dat het bij dreigementen zou blijven - oorlog zou immers in niemands belang zijn, en zou in mijn ogen voor Poetin politieke zelfmoord betekenen - maar ik kreeg ongelijk. De hoofdlijn in Lenin in de trein is hoe Duitsland zijn best deed in 1917 om Lenin per trein richting Rusland te krijgen.
2022-03-16
2 min read
Crossroads verscheen twintig jaar na het uiterst succesvolle The Corrections, het vorige boek dat ik las van Jonathan Franzen (1959). In de tussentijd schreef hij twee minder goed ontvangen romans, die ik niet heb gelezen. Met Crossroads zou Franzen weer terug zijn op het niveau van The Corrections, en het boek was december vorig jaar op verschillende eindejaarslijstjes te vinden; volgens De Volkskrant was het zelfs het boek van het jaar. Van The Corrections weet ik nog maar weinig - de scene die mij het meest is bijgebleven is die waarin de dementerende vader van de familie Lambert waar de roman om draait, een nachtelijke worsteling levert met een vermeende levende drol - dus aan een gedetailleerde vergelijking waag ik me niet, maar de meest in het oog springende gelijkenis is dat ook Crossroads draait om een familie die, volgens het devies van Tolstoj, op zijn zachtst gezegd ongelukkig is.
2022-02-22
3 min read
Waar ben ik? Lockdownlessen voor aardbewoners valt te beschouwen als Bruno Latours vervolg op Waar kunnen we landen? Politieke oriëntatie in het Nieuwe Klimaatregime, dat ik eerder recenseerde. In dat boekje probeerde Latour de politieke implicaties van de klimaatmutatie of het antropoceen, wat hij eerder het Nieuwe Klimaatregime doopte, te schetsen. Hiermee bouwde hij voort op zijn Oog in oog met Gaia. Acht lezingen over het Nieuwe Klimaatregime, waarin hij de klimaatkwestie filosofisch duidde.
2022-02-17
3 min read
Er is iets mysterieus aan de werken van Jon Fosse. Ik stap er kritisch in, sceptisch: dat simpele taalgebruik, het repeterende in zowel de vertelling als in de minimale handelingen van de personages, is het niet Fosse’s verkapte manier om diepzinnig te lijken? De personages zijn niet intellectueel, maar des te meer mystiek aangelegd, wat lijkt te onderstrepen dat Fosse zelf een zweer van mysticisme wil oproepen. En toch, als ik me laat meevoeren door het ritme dat schuilt in die repeterende taal, word ik telkens geraakt door hoe Fosse in die ogenschijnlijk simpele vertelling van banale handelingen, simpele dialogen en niet al te diepzinnige overdenkingen van de personages, menselijke emotie, twijfel, eenzaamheid en liefde weet te tonen.
2022-01-31
2 min read
Kan literatuur wetenschap zijn? Émile Zola lijkt te hebben gevonden van wel. In zijn voorwoord bij Thérèse Raquin (1867), geschreven nadat dit boek door critici was ontvangen als een onzedelijk werk, maakte hij zijn intenties bij het schrijven van dit boek nog eens duidelijk. Met dit werk stond hem ’een wetenschappelijk doel voor ogen’: het verhaal over Thérèse en Laurent die uit lust een affaire met elkaar beginnen, en om deze affaire te kunnen voortzetten Thérèse’s echtgenoot Camille vermoorden, was voor Zola een studie naar wat er gebeurt als ’een potente man en een onbevredigde vrouw’, geleid door hun dierlijke driften, in een ‘gewelddadig drama’ worden gestort.
2022-01-18
3 min read
Boek en werkelijkheid Peter Kien is een befaamd sinoloog wiens grootste trots, naast zijn uitmuntende geheugen, zijn indrukwekkend grote privébibliotheek is, ’een uitgebreide, perfect geordende en aan alle kanten van de buitenwereld geïsoleerde bibliotheek, waarin geen overtollig meubelstuk, geen overbodig mens hem van zijn ernstige gedachten afhield.’ Afgesloten van de buitenwereld werkt Kien daar met ijzeren discipline aan zijn baanbrekende studies, niet afgeleid door familie, vrienden of geliefden, terwijl een dubbele verdedigingslinie bestaande uit zijn huishoudster en huisbewaarder ieder ongenood gezelschap vakkundig buiten de deur houdt.
2022-01-17
3 min read
In de korte roman Ochtend en avond van Jon Fosse zijn we getuige van de geboorte en de dood van hoofdfiguur Johannes. In het eerste en kortste deel zien we hoe zijn vader Olai de bevalling van zijn vrouw afwacht, terwijl hij zich afwisselend laat meeslepen door de vrees dat zij het niet overleeft, en de hoop dat hij een zoon krijgt die als visser in zijn voetsporen zal treden. Als het kindje - inderdaad een zoon - is geboren, zijn we nog getuige van de eerste momenten dat Olai zijn zoon Johannes ziet, voordat we in het tweede deel een oude Johannes volgen op wat zomaar een dag lijkt te zijn - behalve dat zijn normaal zo stramme lijf die dag lichter, soepeler aanvoelt.
2022-01-11
2 min read
Als eerstejaarsstudent wijsbegeerte was de fenomenologie voor mij een van de meest uitdagende onderwerpen. Ik had juist Kant en Hegel tot op zekere hoogte begrepen, toen we Edmund Husserl te lezen kregen. Vaag vermoedde ik waar het hem om te doen was, maar de technische uiteenzetting van zijn fenomenologische methode, in die strenge wetenschappelijke stijl van hem, was voor mij tegelijkertijd fascinerend en ondoorgrondelijk. Ik herinner mij een thuistentamen (in die tijd nog geen door lockdowns opgelegde tentamenvorm waarbij de student middels surveillancesoftware van zijn kamer een tentamenzaal moet maken, maar een tentamen waarvan de vragen van een dusdanig niveau waren dat de student een week de tijd kreeg om thuis in alle vrijheid een antwoord te formuleren) waarbij ik na tig mislukte pogingen om een degelijk antwoord op een vraag over Husserls fenomenologie te geven, van gekte een boswandeling ben gaan maken - iets wat ik nooit deed - in de hoop dat mij een licht zou opgaan.
2022-01-04
3 min read
Naar een linkse politiek De Franse auteur Édouard Louis (1992) en de Britse filmmaker Ken Loach (1936) maken beide politiek uitgesproken werken. Al sinds zijn debuutroman Weg met Eddy Bellegueule (2014) beschrijft Louis op zeer gelaagde wijze het Noord-Franse arbeidersmilieu waaruit hij afkomstig is, met misschien wel als hoogtepunt de aanklacht in Ze hebben mijn vader vermoord (2018) waarin hij de politieke elites persoonlijk verantwoordelijk stelt voor het gebroken lichaam van zijn vader. Loach behandelt in zijn sociaal-realistische films thema’s als armoede, dakloosheid en uitbuiting, met als recente voorbeelden I, Daniel Blake (2016) en Sorry We Missed You (2019) waarin de precaire arbeids- en levenssituatie aan de onderkant van de samenleving wordt geadresseerd.